Interview Fonto Nova

Opvang van jonge vluchtelingen in Genk - Interview met Fonto Nova

In de Stalenstraat in Genk vinden we Fonto Nova van vzw De Oever, een begeleidings- en wooncentrum dat lang voor de huidige vluchtelingencrisis vertrouwd is met de opvang van jonge vluchtelingen. Het centrum ondersteunt niet-begeleide minderjarige vluchtelingen en een vrijetijdsvoorziening speelt daar een belangrijke rol in. We spraken met hoofdbegeleider Koen Grauls en teamverantwoordelijke Ronny Vandael over de geschiedenis en ervaring van Fonto Nova.

Jongeren Fonto Nova groot.jpg
Twee jongens in het verblijfcentrum in Genk tonen hun land van afkomst (Afghanistan) aan. - © CMGJ vzw

Jullie voornaamste opdracht is het opvangen van niet-begeleide minderjarige vluchtelingen. Jullie verwijzen hen soms ook door naar organisaties in de vrije tijd. Hoe zien jullie het belang van de vrijetijdsinvulling van deze jongeren?

Vandael: “Kinderen en jongeren op de vlucht zijn een zeer kwetsbare groep en hebben recht op bescherming en nood aan aangepaste opvang en begeleiding. Spel en creativiteit helpen om een verlies of onaangename ervaringen te verwerken. Fonto Nova stimuleert zoveel mogelijk de jongeren om lid te worden van een sport- en of vrijetijdsclub. Ook tijdens de schoolvakanties proberen we de jongeren in te schrijven in vakantiekampen of in één of ander vrijetijdsaanbod. Vrijetijdsactiviteiten bieden ook de mogelijkheid om contacten te leggen, om vrienden te maken en zijn een middel om spelenderwijs Nederlands te leren.”

Als we het hebben over de afkomst van jongeren die bij Fonto Nova een opvang krijgen, over welke herkomstlanden spreken we dan?

Vandael: “Onze jongeren komen uit landen van buiten de “Europese economische ruimte”. Wat herkomst betreft hebben we een mix van nationaliteiten: Afghaans, Somalisch, Syrisch, Mongools en Congolees. De Afghanen blijven in de meerderheid.”

Hoeveel jongeren krijgen bij Fonto Nova begeleiding?
Grauls: “Naast een residentieel aanbod voor 14 jongeren kunnen we 9 jongeren begeleiden bij het zelfstandig wonen. We werken met Pleegzorg Limburg om de jongeren makkelijker te laten doorstromen naar steun- of pleeggezinnen.”

Deze gezinnen zijn vrijwilligers. Hoe belangrijk zijn vrijwilligers voor jullie organisatie?

Vandael: “De middelen en personeelsomkadering van Fonto Nova zijn begrensd. Daarom doen we al langere tijd beroep op meerdere vrijwilligers. Nu hebben we een negental vaste vrijwilligers die op één of andere manier bijdragen aan het integratietraject van onze jongeren. Zo hebben we twee vrijwilligers die op weekavonden helpen met huiswerkbegeleiding en met Nederlandse taallessen tijdens de schoolvakanties. Met name nieuwkomers spreken geen of nauwelijks Nederlands en zijn met deze extra aandacht van vrijwilligers gebaat.

Ook wordt beroep gedaan op vrijwilligers die instaan voor het vervoer naar de jeugdbeweging of sportclub van onze jongeren. Dit helpt ook om de hindernissen te overwinnen die jongeren soms voelen om de stap te zetten en zich te blijven engageren voor hun hobby’s. We hebben ook enkele vrijwilligers die steunfiguur of steungezin zijn. Deze vrijwilligers doen met een of meerdere jongeren activiteiten buitenshuis of nodigen de jongeren uit voor een dag of een weekend bij hun familie.

In februari zijn we gestart met een nieuw project met als naam “Konekto”, gefinancierd door Fedasil. Dit project concentreert zich op netwerkuitbreiding. Konekto wil steungezinnen of steunfiguren vinden in de cultuurgemeenschappen van onze jongeren en bij personen en gezinnen met een allochtone achtergrond.”

Koen Grauls tijdens infoavond 17 maart cmgj.jpg
Koen Grauls tijdens de infoavond over vluchtelingen van het CMGJ op 17 maart 20016 - © CMGJ vzw

Welke moeilijkheden zijn er voor jongeren die bij ons willen integreren?
Grauls: “Er is de onzekerheid over hun toekomst en hun verblijfsrecht in België maar ook over hun nieuwe omgeving, de vreemde taal of de nieuwe school. Sinds hun aankomst in België zijn deze jongeren regelmatig verhuisd van het ene opvangcentrum naar het andere. Dit betekent telkens een grote aanpassing aan een nieuwe leefsituatie en nieuwe begeleiders. Gescheiden leven van hun ouders en familie en getekend door allerlei traumatische ervaringen weegt zwaar bij minderjarige vluchtelingen. Niet zelden zien we bij onze jongeren psychologische problemen: angst, depressie en posttraumatische stress waardoor ze een gespecialiseerde therapeutische begeleiding nodig hebben.

Wat kan er veranderen met een verblijfsrecht?
Grauls: “Met een verblijfsrecht kunnen ze met een gepaste begeleiding op verschillende levensdomeinen terug energie krijgen en hun eigen koers uitstippelen, om zo actief te bouwen aan een toekomst in ons land. Maar niet alle jongeren vinden die toekomst. De bescherming die België aanbiedt, valt voor velen weg als ze 18 jaar worden. Deze jongeren “verdwijnen” vaak in de illegaliteit.”

Zien jullie een verschil tussen vroeger en nu in reacties van de buurt van jullie gebouw waar enkele vluchtelingen wonen?
Grauls: “Voor de start van Fonto Nova was er wat wantrouwen en weerstand in de buurt van de Stalenstraat. Onbekend is onbemind, maar vrij snel veranderde dit positief, onder andere door onze deur open te zetten en actief contacten te leggen met onze buurt. Nu trakteren de buren ons regelmatig. De choco-mousse bijvoorbeeld van de buurvrouw valt alle jaren bij de jongeren en medewerkers in de smaak.”

Hebben jullie tips voor jeugdwerkingen of jeugdbewegingen die hun deuren willen openen voor minderjarige vluchtelingen?
Vandael: Er zijn verschillende aandachtspunten. Voor vluchtelingengezinnen liggen bepaalde zaken zoals vervoer nu eenmaal moeilijker dan voor andere gezinnen. Vertrouwenspersonen inschakelen om de kinderen of jongeren op te halen en terug te brengen voor en na een activiteit, voorkomt dat ze te laat komen of weinig aanwezig zijn. Een andere tip is om een minimum aan achtergrondinformatie te verzamelen over vluchtelingenkinderen. Het is zeker niet de bedoeling dat je alles over vluchtelingen weet. Maar interesse tonen in hun land van herkomst en in hun cultuur is heel verbindend.”

Lees ook: 10 tips voor het werken met jonge vluchtelingen

Meer over Fonto Nova:
  • Fonto Nova is een deel van vzw De Oever, een Limburgse organisatie binnen de Bijzondere Jeugdzorg met een ambulant en (semi) residentieel aanbod voor kinderen en jongeren waarbij de opvoedingssituatie problematisch verloopt. Fonto Nova heeft een specifiek hulpverleningsaanbod voor minderjarige vluchtelingen.
  • Toen de Vlaamse overheid op zoek ging naar opvang en begeleidingsmogelijkheden voor (de groeiende instroom  van) niet-begeleide minderjarige vluchtelingen, wilde de Oever een pand in Genk, verkregen via een testamentaire schenking, ter beschikking stellen. Het kreeg de naam Fonto Nova wat “nieuwe bron” betekent in Esperanto.
  • Eind juni 2009 was het gebouw door de technische dienst van De Oever gerenoveerd en klaar voor haar nieuwe bestemming. Fonto Nova werd de nieuwe “thuis” voor 15 jongeren, die zonder begeleiding van ouders of voogd naar ons land zijn gevlucht. De multiculturele omgeving diende als nieuwe thuishaven om bruggen te slaan met de Belgische samenleving.
� 2010 - 2017 CMGJ vzw | Trichterweg 6 - 3600 Genk