Gesprek Rafaël Bouzar

“Samenleving moet gedetineerde jongeren niet als monsters zien”

Rafael-Bouzar.jpg“Gedetineerde jongeren hoeven we niet een tweede keer te straffen door hen niet te respecteren”, zegt Rafaël Bouzar (35). Hij is een bewakingsagent in het Vlaams detentiecentrum De Wijngaard in Tongeren dat voormalig gekend was als het Gesloten Federaal Centrum (GFC). Tot januari was Bouzar jeugdwerker bij de Genkse jeugdwelzijnswerking Gigos.

Na een moeilijke jeugd in buurten met een slechte naam ontwikkelde Bouzar een leerrijke visie op hoe we het best omgaan met gedetineerde jongeren. Sleutelwoord in zijn aanpak is respect. Tijdens een middagpauze in De Wijngaard in Tongeren vertelt Bouzar waarom hij daar veel belang aan hecht.

Je werkte een lange tijd bij Gigos in Genk. Hoe kwam je tot de keuze om in de jeugdsector te werken?
“Toen ik 18 jaar was begon ik te werken als heftruckchauffeur. Twee jaar later zat ik een half jaar thuis door een blessure en besloot ik dat ik iets anders wou als beroep. Ik wou in mijn job een goede invloed hebben op jongeren die op een verkeerd pad zitten.

Via de VDAB geraakte ik geïnteresseerd in een VSPW-opleiding ‘jeugdzorg’ die 3 jaar duurde met 2 dagen per week stage bij Gigos. Omdat Gigos merkte dat ik jongeren die een slechte reputatie hadden kon aanzetten om vrijwilliger te worden werd ik aangenomen als jeugdwerker.”

Hoe overtuigde je jongeren die een slechte reputatie hadden om vrijwilliger te worden?
“In de eerste plaats door hen niet te mijden. Ik wou werken met jongeren met wie niemand wou werken omdat ze als gevaarlijk worden gezien. Daarnaast ging ik ervan uit dat die jongeren hun frustraties ergens kwijt moesten op een gezonde manier. Daarom organiseerde ik lessen thaiboks. Dat is nu uitgegroeid tot de volwaardige sportclub Atlasgym. Niet alleen het agressief gedrag verminderde. Hun drang naar drugs nam af en het vandalisme verminderde. Ook jongeren buiten Genk kwamen naar de sportlessen en er ontstond een meisjesgroep die nu nog bestaat.”

Wat zorgde voor de overgang van Gigos naar De Wijngaard?
“Mijn ervaringen bij Gigos wekten interesse op bij gesloten instellingen, jongerentehuizen, asielcentra, lerarenopleidingen en bij de politie. Bij die plaatsen ging ik regelmatig spreken over hoe we het best omgaan met jongeren. Door de samenwerking tussen Gigos en het CMGJ voor het project ‘Blik naar binnen, beeld naar buiten’ kwam ik als jeugdwerker in contact met jongeren van het toenmalige GFC. De directie van dit detentiecentrum vond dat het snel klikte tussen mij en de jongeren hier en vroeg of ik interesse had om hier te werken.”

Project-Blik-naar-binnen-beeld-naar-buiten-3.jpg

Welke snelle klik was er tussen jou en de jongeren in Tongeren?
“Jongeren hebben door dat ik één belangrijke regel heb en die draait rond respect. Ik benader niemand op een harde wijze zolang die persoon respect toont voor mij, voor de mensen om hem heen en voor het materiaal in zijn omgeving. Op die manier zet ik de bal in het kamp van de jongeren: zij bepalen hoe de toekomst van onze verstandhouding eruit ziet. Zij bepalen mijn houding. 

Het omgekeerde zou verkeerd zijn. Daarmee bedoel ik dat ze niet het gevoel mogen krijgen dat hun gedrag niets uitmaakt en dat een bewakingsagent hen altijd hard zal behandelen. Dan zou een jongere dus denken dat het niet uitmaakt of hij beleefd is of iets in brand steekt. Maar helaas denken velen in onze maatschappij dat je een veroordeelde persoon altijd moet zien als een crimineel. We moeten jongeren een kans en redenen geven om aan ons te tonen dat ze in staat zijn om te veranderen. Het is erg spijtig als jongeren die hun best doen grof behandeld worden.”

Wil je je hier blijven inzetten als bewakingsagent of zie je nog een andere rol voor je weggelegd?
“Ik wil met mijn aanpak de kansen voor re-integratie van jongeren vergroten. Nu ben ik sinds januari bewakingsagent, maar het is de bedoeling dat ik op een later moment een functie krijg als begeleider of opvoeder. Dan wil ik inzetten op de creativiteit van de jongens.”

Hoe kan de creativiteit van de jongeren bij het project ‘Blik naar binnen, beeld naar buiten’  een invloed hebben?’
“Het is belangrijk dat met dit project jongeren die buiten een detentiecentrum leven beseffen dat er een verschil is tussen dit detentiecentrum en de instelling in Mol. Dit is een eindhalte, hier kom je als andere instellingen niet geholpen hebben. Het leven hier betekent soms 19 uren per dag opgesloten zijn in een cel. Voor diegenen die geen lessen volgen of niet sporten kan dat langer zijn.

Tegelijk hoop ik dat de bredere samenleving inziet dat ze jongeren niet als monsters moet zien. Er zit een verhaal achter elke jongere. Achter bijvoorbeeld een diefstal kan een reden schuilen die de blik van de buitenwereld op gedetineerde jongeren kan veranderen. En ik denk dat we vergeten dat ook jongeren uit een rijk gezin een erg moeilijke situatie kunnen hebben die tot een gevangenisstraf kan leiden.”

Bij de tentoonstelling van ‘Blik naar binnen, beeld naar buiten’ zijn er geschreven getuigenissen van jongeren over een slechte behandeling door bewakingsagenten. Kunnen zij hiertegen protesteren?
“Als jongeren vinden dat een bewakingsagent herhalend onnodig hard is, sturen ze een rapportbrief naar de directeur. Gevolg kan zijn dat de bewakingsagent en de jongere samenkomen voor een gesprek. Soms verandert nadien het gedrag van de bewaker maar er zijn jongeren die zeggen dat een rapportbrief de behandeling net erger maakt. Ze zeggen dat niet elke bewakingsagent met de juiste intenties werkt en onbeleefd blijft. Ik zie geen reden om onbeleefd te zijn, ongeacht wat het verleden is van de jongere. Dat betekent bijvoorbeeld dat ik niet bij een cel ga roepen ‘uw eten is hier!’, maar wel de cel open, ‘goedemorgen’ zeg en rustig meedeel ‘uw eten staat klaar’.

Gedetineerde jongeren hoeven we niet een tweede keer te straffen door hen niet te respecteren. Dat die jongeren hier vast zitten is de straf die de rechter hen gaf en dat is genoeg.”

Interview door Hasna Ankal

Lees hier het artikel over de tentoonstelling ‘Blik naar binnen, beeld naar buiten’.

Wie benieuwd is naar de creaties van de jongeren van De Wijngaard en de tentoonstelling wil opstellen bij een school of een andere organisatie kan hiervoor het CMGJ contacteren.

� 2010 - 2017 CMGJ vzw | Trichterweg 6 - 3600 Genk